U najranijem djetinjstvu je veoma teško izdiferencirati simptome ili znakove koji bi mogli da ukazuju na početak nekog od psihičkih poremećaja ranog razvojnog doba.

Iskustvo i medicinska mudrost nalažu, da ako nemamo dovoljno pokazatelja za dovoljno jasnu dijagnostičku kategoriju, koristimo kao „radnu hipotezu“ terminološku sintagmu „disharmonični razvoj djeteta“. To znači da postoji nesklad u razvoju pojedinih segmenata ili psihičkih funkcija djetetove ličnosti (psihomotorika, govor, osjjećanja, inteliektualna efikasnost, društvenost), ali ne predstavlja dijagnozu prema Međunarodnoj klasifikaciji mentalnih poremećaja.

Logično je da prvo roditelji uoče neku nepravilnost u ranom psihičkom razvoju deteta poredeći sopstveno dijjete sa drugom svojom ili tuđom decom, ili na osnovu opštih znanje koje imaju o razvojnim fazama. Na primjer, primjećuju da njihova beba ne sjedi u periodu kada se to očekuje, ili kasnije progovara u odnosu na druge, ili teško uspostavlja kontakt sa okolinom, ili ima neke „čudne“ pokrete…

Ukoliko roditelji posjeduju određena predznanja iz područja dječje razvojne psihologije ili ako su prošli organizovani edukativni  kurs (radionicu) iz te oblasti, podaci koje daju stručnom licu (dječjem psihologu, logopedu, dječjem psihijatru ili neurologu) predstavljaju pravu dragocjenost u stručnom praćenju mentalnog zdravlja ili poremećaja djeteta. Jer, roditelji provode 24 sata sa djetetom, a psiholog u prvom susretu, 45 minuta.

Od izuzetnog značaja su podaci o toku trudnoće majke, porođaju i eventualnim nasljednim riziko-faktorima. Ukoliko postoje određene nepravilnosti, potrebno je praćenje dinamike ponašanja i reagovanja malog člana porodice prije svega u emocionalnoj i intelektualnoj sferi, zatim u psihomotornom i senzomotornom razvoju, kao i verbalnoj i neverbalnoj komunikaciji sa licima iz neposrednog okruženja. Na taj način se uočava dis/harmoničnost ili dis/funkcionalnost razvoja u odnosu na očekivanja i tipične kriterijume za kalendarski uzrast. Postoje jasno definisani standardi u ponašanju i emocionalnom reagovanju, psihomotornom razvoju, govoru i socijalnoj emocionalnoj rezonanci (kako dijete odgovara na socijalne podsticaje iz okoline – da li se osmjehuje, da li gleda u oči sagovornika, koliko učestvuje u afektivnoj razmjeni, da li je „toplo“ ili je okrenuto ka sebi ili distancirano) koji su tipični za određeni hronološki uzrast.

Treba znati da dinamika emocionalnog, intelektualnog, socijalnog i kognitivnog razvoja ne ide kod sve djece istim tempom, kao i da razvoj nije „pravolinijski“.  On ima svoje „skokove“ (kada dijete npr. odjednom progovara), „platoe“- zastoje  (dijete se duže zadržava u jednoj razvojnoj fazi, bez vidljivog napretka) i padove – nazadovanja (kada se dijete ponaša manje zrelo u odnosu na već postignuti nivo razvoja, kao da se vratilo nekoliko stepenika u nazad, što se naziva regresijom), što se smatra normalnim.

Sa donošenjem dijagnoze i konačnog zaključka ne treba žuriti, već sagledati podatke o razvoju djeteta koje daju roditelji (takozvani dijagnostički intervju), opservirati ga i procijeniti adekvatnim testovima i skalama razvoja.  Time se određuje i zrelost (emocionalna, intelektualna i socijalna), tj. stepen integrisanosti malog člana porodice u odnosu na razvojne hronološke kriterijume.

Ukoliko se roditelji susretnu sa zaključkom stručnog lica da se radi o „disharmoničnom razvoju“, to znači da postoji nesklad ili neobičnost u razvoju pojedenih oblasti koje čine ličnost djeteta. Zbog toga je potrebno stručno vođenje i praćenje razvoja djeteta, uz redovne kontrole stručnog tima koji najčešće sačinjavaju dječji psiholog, defektolog-logoped, pedijatar, dječji psihijatar, dječji neurolog i fizijatar, kao i psihoedukacija roditelja.

U praksi se pokazalo da kada se roditelji suoče sa ovakvom „dijagnozom“, vrlo često pomišljaju da je njihovo dijete autistično.  Autizam spada u posebnu dijagnostičku kategoriju  prema Međunarodnoj klasifikaciji mentalnih poremećaja, u grupu tzv. pervazivnih poremećaja („sveprožimajućih“ poremećaja) što znači da se radi o opštem neskladu razvoja koji zahvata sve oblasti ličnosti djeteta, što je od bitnog značaja u distinkciji ovih kategorija.