Papa-test, test po Papanicolauu illi VCE- (vagina-cerviks-endometrij) obrisak je brza, jednostavna i neinvazivna medicinska pretraga kojom se uzima obrisak vagine, grlića materice i kanala grlića materice, a u prvom redu služi za rano otkrivanje karcinoma grlića materice i promjena koje mu prethode.

Kada obaviti Papa-test?

Papa-test je najbolje provesti između 10. i 20. dana od prvog dana posljednje  menstruacije, a nikako za vrijeme krvarenja.

Svaka žena koja je postala seksualno aktivna ili navršila 18 godina, trebala bi obaviti Papa-test i to jednom godišnje, kontinuirano tokom cijelog života. Takvim provođenjem Papa-testa, smanjuje se rizik umiranja od raka grlića materice za 90%. Test je najbolje provesti između 10. i 20. dana od prvog dana posljednje menstruacije, a nikako za vrijeme krvarenja, jer će u takvim slučajevima eritrociti prekriti epitelne ćelije koje se testiraju i onemogućiti postavljanje ispravne dijagnoze.

Dva do tri dana prije odlaska na testiranje ne bi trebalo koristiti vaginalne lijekove, kreme, pjene, pudere ili kupke, a takođe jedan do dva dana prije testa ne bi trebalo imati seksualne odnose. Sve nabrojeno može uticati na interpretaciju testa i onemogućiti otkrivanje abnormalnih ćelija.

Šta je Papa-test?

Papa-test je potpuno bezbolan, a izvodi ga ginekolog dok žena leži na ginekološkom stolu. Uvođenjem spekuluma u vaginalni otvor, ginekolog prikazuje vrat materice, te drvenom špatulom i drvenim štapićem omotanim vatom uzima obrisak sa zadnjeg svoda vagine, ulaznog dijela grlića materice, te iz kanala grlića materice.

Obrisak se s drvene špatule i štapića prenosi na stakalce koje se uranja u alkohol radi fiksiranja (očuvanja) ćelija, te se boji specijalnom metodom kako bi se uzete ćelije mogle mikroskopski analizirati.

U kliničku praksu je Papa-test uveden pedesetih godina prošlog vijeka, a uveo ga je američki doktor grčkog porijekla, Papanicolau, po kojem je test i dobio ime. Kao i svi drugi testovi, on nije apsolutno nepogrešiv, te u nekim slučajevima može biti “lažno negativan” ili “lažno pozitivan”. Kada se u Papa-testu ne otkriju postojeće abnormalne ćelije, tada se za test kaže da je “lažno negativan”, a kada se u testu otkriju abnormalne ćelije, a koje to u suštini nisu, onda se za test kaže da je “lažno pozitivan”. Da bi se izbjegli lažno pozitivni i negativni rezultati, potrebno je držati se prethodno navedenih uputstava o ponašanju prije Papa-testiranja, a samo uzimanje Papa-testa kao i njegovu interpretaciju trebaju provoditi iskusni i visokokvalifikovani ljekari ginekolozi i citolozi.

Čak i u slučajevima kada su zadovoljeni svi prethodni uslovi, postoji mogućnost pogreške u interpretaciji nalaza ili test može biti neadekvatan za interpretaciju. Najčešći uzroci pogrešaka u interpretaciji testa ili neadekvatnosti testa za interpretaciju nastaju kao posljedica: neadekvatnog uzimanje ćelija za analizu, premalog broja ćelija u razmazu, prenošenja ćelija na stakalce u više nivoa, neadekvatne fiksacije (očuvanja) i bojenja ćelija što može dovesti do promjena na ćelijama koje onda mogu nalikovati abnormalnim ćelijama, uzimanje testa u vrijeme menstruacije ili u slučajevima jake upale kada eritrociti i upalne ćelije mogu prekriti abnormalne ćelije. Bez obzira na navedene moguće pogreške, tačnost Papa-testa iznosi 75 do 80%, a u kombinaciji s kolposkopijom i histološkom analizom tačnost mu se penje na 95%.

Nalaz Papa-testa

U slučajevima kada je Papa-nalaz abnormalan, ne treba odmah pomišljati na karcinom, jer ćelije mogu biti abnormalne, a da još uvijek nisu karcinomske.

Nalaz Papa-testa može biti:

  1. uredan
  2. bez nalaz abnormalnih ćelija, ali uz upalne promjene, te eventualno vidljive i prepoznatljive uzročnike
  3. abnormalan nalaz

U slučaju urednog Papa-nalaza preporučuje se, kao što je već rečeno, Papa-test ponavljati jednom godišnje.

U slučajevima kada se u Papa-nalazu nalaze upalne promjene potrebno je provesti liječenje, te ponoviti Papa-nalaz nakon završenog liječenja.

Osim upalnih promjena, Papa-nalazom mogu se ponekada prepoznati i specifični uzročnici upale.

Najčešće se kao uzročnici upale nalaze: Leptotrix vaginalisGardnerella vaginalisTrichomonas vaginalisChlamydia trachomatis i različite gljivice (npr. Candida i Actinomyces) te tzv. “miješana flora”.

“Miješana flora” je naziv za nakupine kokoidno-štapićastih bakterija, koje nije moguće detaljnije definisati. Nalaz Bacillusa vaginalisa (Döderleinov bacil) ne predstavlja patološki nalaz, jer je ta bakterija dio prirodne vaginalne flore.

Papa-testom mogu se uočiti i promjene na ćelijama grlića materice koje upućuju na infekciju virusima HSV (virus herpesa simpleksa) ili HPV (humani papilomavirus). Posebno je značajna infekcija HPV-om koji se smatra jednim od glavnih uzročnika pojave karcinoma grlića materice, a u Papa-razmazu se očituje nalazom karakterističnih ćelija koje se nazivaju koilociti. HPV je česta polno prenosiva bolest, pogotovo u mlađih žena i žena s više seksualnih partnera. Do 60% seksualno aktivnih žena mogu biti nosioci virusa bez simptoma. U slučajevima infekcije virusom HPV potrebno je provesti liječenje, te tipizaciju HPV-a. Tipizacijom HPV-a može se odrediti da li virus spada u grupu virusa visokog rizika te je time i rizik za nastanak karcinoma vrata materice veći.

U slučajevima kada je Papa-nalaz abnormalan ne treba odmah pomišljati na karcinom, jer ćelije mogu biti abnormalne, a da još uvijek nisu karcinomske. Takođe, valja upamtiti da abnormalna stanja ne postaju uvijek zloćudna, iako u takvim stanjima postoji povećana vjerovatnost za pojavu karcinoma te stoga osobe s takvim nalazom zahtijevaju daljnje praćenje i/ili obradu.

Tumačenje kratica u nalazu PAPA-testa

Glavna korist Papa-testa jest mogućnost otkrivanja abnormalnih ćelija koje potencijalno mogu prijeći u karcinom, stoga je važno upoznati se s određenim termine koji se često ponavljaju u PAPA-testu. Tako se nalaz ćelija povećanog potencijala od prelaska u maligne može označiti kao displazija blagog, umjerenog i teškog stepena, a umjesto toga se može koristiti i termin cervikalna intraepitelna neoplazija (skraćeno CIN) te, u zavisnosti od zahvaćenosti epitela, promjene grupirati u CIN I, CIN II ili CIN III. S druge strane, termini ASCUS i AGCUS označavaju atipične pločaste, tj. žlijezdane ćelije neodređenog značenja.