Naslovna Ogledalce Fitness i Zdravlje Povišene i niske vrijednosti TSH hormona u krvi: Uzrok, simptomi i liječenje

Povišene i niske vrijednosti TSH hormona u krvi: Uzrok, simptomi i liječenje

Usaglasićete se da u životu niste bili ni čuli za TSH hormon, a kamoli znali šta je. Ali, razni zdravstveni problemi, bilo lični ili nekog bliskog,  natjeraju ljude da nauče svašta.

Ako ste radili analize i rezultati vam nisu dobri… TSH hormon u krvi Vam je nizak ili povišen, vjerovatno se pitate šta je uzrok i kakvo liječenje treba preduzeti da bi opet bio normalan.

U ovom članku saznaćete sve o ovom poremećaju: Šta je TSH hormon, zašto je nekad nizak, a nekad povišen. Da li je to opasno stanje i da li se i kako se uopšte liječi? Takođe,  ako samo sumnjate da je TSH kod vas van referentnih vrijednosti, saznajte koji su simptomi kad se to dogodi.

Ispod je sadržaj ovog članka, ali prije nego što krenemo, trebalo bi da znate da ovo nije po život opasno stanje i da je liječenje moguće. Vjerujte!

Šta je TSH hormon?

Štitna žlijezda pomaže u regulisanju mnogih važnih procesa u tijelu, uključujući i metabolizam. Ona je pod kontrolom tireostimulišućeg hormona (TSH).

TSH test mjeri količinu TSH u krvi. Vaš ljekar može da naredi test ako pokazujete simptome poremećaja štitne žlijezde.

Rezultati TSH testa mogu potvrditi dijagnozu i pomoći vašem ljekaru da odredi efikasan plan tretmana za određeno stanje.

TSH hormon se proizvodi u hipofizi, koja se nalazi u osnovi mozga. Ovaj hormon je odgovoran za regulisanje količine hormona koje proizvodi štitna žlijezda.

Štitna žlijezda je mala, u obliku leptira, žlijezda koja se nalazi u prednjem dijelu vrata. Ona je važna žlijezda koja stvara tri osnovna hormona:

  • trijodtironin (T3)
  • tiroksin (T4)
  • kalcitonin

Štitna žlijezda kontroliše brojne različite tjelesne funkcije, uključujući i metabolizam i rast kroz oslobađanje ova tri hormona.

Vaša štitna žlijezde će proizvoditi više hormona ako vaša hipofiza proizvodi više TSH hormona. Na ovaj način, ove dvije žlijezde rade zajedno kako bi bilo sigurno da se proizvodi prava količina hormona štitne žlijezde. Međutim, kada je narušen ovaj sistem, vaša štitna žlijezda može da proizvede ili previše ili premalo hormona.

TSH test se često izvodi da se utvrdi osnovni uzrok abnormalnih nivoa tiroidnih hormona. Takođe se koristi za skrining za premalo aktivnu ili preaktivnu štitnu žlijezdu. Mjerenjem nivoa TSH hormona u krvi, ljekar može da odredi koliko dobro štitna žlijezda radi.

Normalan nivo TSH

Koji nivo TSH je normalan zavisi od godina, toga da li je prisutna trudnoća ili ne, kao i od toga da li pijete neke lijekove.

Samo laboratorijski test može da odredite da li vam je TSH u okviru referentnih vrijednosti.

Optimalne vrijednosti TSH

Normalne vrijednosti TSH kod zdravih odraslih osoba su između 0,4 i 4,0 miliinternacionalnih jedinica po litru (0,4-4,0 mIU/L).

Ako vaša štitna žlijezda radi normalno, nivo slobodnog T4 je biti između 9 i 23 pmol/L (0,7 do 1,8 ng/dL).

Međutim, neka skorija istraživanja su pokazala da je normalan nivo TSH niži od nekadašnjih referentnih vrijednosti. Sve više ljekara usvaja 2,5 mIU/L kao novu referentnu vrijednost za TSH.Razlog tome je to što osobe koje imaju 2,5 do 4,0 mIU/L imaju značajno veći rizik od dobijanja nekog oboljenja štitne žlijezde.

Sa druge strane, gornja granica za normalan nivo TSH raste sa godinama.

Pogledajmo malo detaljnije koje su optimalne vrijednosti TSH.

Normalan TSH kod muškaraca i žena starih između 21 i 54 godine je 0,4 do 4,0 mIU/ L. U nekim laboratorijama se vrijednosti do 4,2 mIU/L smatraju normalnim.

TSH kod djece

Normalan nivo TSH kod djece, s obzirom na uzrast:

  • Bebe stare jedan dan: 1,9 do 17,58 mIU/ L
  • Bebe stare jednu nedjelju: 0,58 do 5,57 mIU/ L
  • Bebe do jedne godine: 0,57 do 5,54 mIU/ L
  • Djeca i tinejdžeri do 18 godina: 0,51 do 4,93 mIU/ L

TSH kod prijevremeno rođenih beba

Prijevremeno rođene bebe obično imaju problem sa radom štitne žlijezde, a mnogi ljekari preporučuju rutinsko testiranje hormona štitne žlijezde kod beba. Optimalan nivo TSH kod prijevremeno rođenih beba je 0,7 do 27,0 mIU/ L.

Nivo TSH tokom trudnoće

Tireostimulišući hormon dosta oscilira tokom trudnoće zbog toga što beba raste i zato što je štitnjača preopterećena.

Normalnim nivoom TSH tokom trudnoće, u zavisnosti od trimestra:

  • Prvo tromjesečje: 0,3 do 4,5 mIU/ L
  • Drugo tromjesečje: 0,5 do 4,6 mIU/ L
  • Treće tromjesečje: 0,8 do 5,2 mIU/ L

Međutim, neki stručnjaci smatraju da su ove gornje granice previsoke. Mnogi tvrde da i kod trudnica u prvom tromjesečju gornja granica za normalnu vrijednost TSH ne bi smjela da bude preko 2,5 mIU/L. Tokom drugog i trećeg tromjesečja, normalnom vrijednošću TSH se smatra sve do 3,0 mIU/L.

Normalne vrijednosti TSH hormona kod starijih osoba

Kod starijih osoba se referentne vrijednosti TSH mijenjaju.

  • Kod osoba starih između 51 i 60 godina: 0,51 do 4,36 mIU/ L
  • Kod osoba starih između 61 i 70 godina: 0,48 do 4,59 mIU/ L
  • Kod osoba starih između 71 i 80 godina: 0,40 do 4,96 mIU/ L
  • Osobe starije od 80 godina: 0,36 do 5,94 mIU/ L

Visok TSH

Visok TSH, odnosno, vrijednost iznad normalnih vrijednosti obično znači da je štitna žlijezda premalo aktivna. Ovo ukazuje na hipotireozu. Kada štitna žlijezda ne proizvodi dovoljno hormona, hipofiza otpušta više TSH hormona u pokušaju da je stimuliše.

U zavisnosti od rezultata, ljekar će možda željeti da izvrši dodatne testove za potvrdu dijagnoze.

Uzrok visokog TSH

TSH visok – uzrok je hipotireoza. Hipotiroidizam je stanje u kojem štitna žlijezda proizvodi premalo hormona, zbog čega se metabolizam usporava. Simptomi hipotireoze uključuju umor, slabost i teškoće u koncentraciji. Slijede neki od najčešćih uzroka hipotireoze:

Hašimoto bolest je autoimuno stanje koje podstiče organizam da napadne svoje ćelije štitne žlijezde. Kao rezultat, štitna žlijezda nije u stanju da proizvede dovoljnu količinu hormona. Uslov ne izaziva uvijek simptome, tako da može napredovati tokom nekoliko godina prije nego što prouzrokuje primjetnu štetu.

Tiroiditis je zapaljenje štitne žlijezde. Često je izazvan virusnom infekcijom ili autoimunim poremećajem, kao što je Hašimoto bolest. Ovaj uslov ometa proizvodnju tiroidnih hormona i na kraju dovodi do hipotireoze.

Postporođajni tireoiditis je privremena forma tiroiditisa koja se može razviti kod nekih žena nakon porođaja.

Štitna žlijezda koristi jod za proizvodnju hormona. Nedostatak joda može dovesti do hipotireoze. Nedostatak joda je danas izuzetno rijetka pojava, zbog upotrebe jodirane soli. Međutim, to se može javljati u određenim regionima svijeta.

Simptomi povišenog TSH hormona

Visok nivo TSH hormona zbog premalo aktivne štitne žlijezde izaziva mnoge promjene na koži i kosi. Koža često postaje suva, ljuspičasta, debela i blijeda. Dlanovi i tabani mogu postati žućkasti zbog deponovanja karotena. Kosa se tanji i postaje suva i gruba. Može se javiti zadržavanje tečnosti i dobijanje na težini, uz nadutosti lica i otok oko očiju. Izraz lica može postati tup; kapci mogu pasti. Nokti postaju krti i lako lomljivi. I jezik može da se uveća.

Ljudi sa povišenim TSH hormonom često doživljavaju mentalne promjene. Oni mogu postati depresivni, trpe gubitak pamćenja i imaju poteškoće sa obradom informacija. Govor može biti spor i može doći do demencije. Ako je TSH hormon izuzetno nizak duži vremenski period, može se javiti stanje opasno po život – miksedem.

Visok nivo TSH usljed bolesti štitne žlijezde vodi ka bolovima u mišićima i zglobovima, zajedno sa ukočenosti i otokom. Slabost i gubitak dubokih tetivnih refleksa se može takođe javiti. Obično se javljaju utrnulost i peckanje u ekstremitetima.

Sistemski simptomi visokog TSH hormona su osjetljivost na hladno zbog niske tjelesne temperature, tromost i umor. Ako se razvije miksedem, može doći do napada i kome.

Povišeni nivoi TSH hormona mogu uzrokovati da nivo holesterola raste. Uvećanje srca i srčana insuficijencija mogu se javiti čak i kod osoba sa subkliničkim bolestima štitne žlijezde, koje imaju nekoliko simptoma. Tečnost se može nakupiti oko srca i pluća i može se javiti bradikardija ili sporiji rad srca nego što je uobičajeno.

Žene sa visokim nivoom TSH hormona mogu imati teže od normalnih menstruacija ili biti bez menstruacije uopšte. Neplodnost može doći usljed nedostatka ovulacije. Seksualni nagon često se smanjuje.

Liječenje povišenog TSH hormona u krvi 

Ako imate povećan TSH u krvi, liječenje treba sprovoditi prema konačnoj dijagnozi, tj. treba liječiti osnovni uzrok ovog poremećaja. Rekli smo da je hipotireoza osnovni uzrok povišenog nivoa TSH hormona.

Uobičajeni tretman je da zamijenite tiroksin sa određenim sintetičkim tiroidnim hormonom (lijevotiroksin). Ovaj hormon je bezbjedan i pristupačan, ali za utvrđivanje prave doze često je potrebno vrijeme. Vaš metabolizma mora da se vrati u normalu. Podizanje metabolizma prebrzo može da izazove palpitacije i pogoršati neke zdravstvene probleme, kao što su koronarne bolesti i atrijalne fibrilacije. Simptomi viška tiroidnih hormona su:

  • neodlučnost ili drhtanje
  • lupanje srca
  • nesanica
  • povećani apetit

Ishrana bogata sojom i vlaknima može da ometa apsorpciju lijevotiroksina. Lijekovi i dopune takođe mogu da smanje apsorpciju. Ovo uključuje:

  • suplementi kalcijuma
  • suplementi gvožđa
  • holestiramin
  • aluminijum hidroksid (prisutan u nekim antacidima).

Nizak TSH

Normalan opseg nivoa TSH hormona je 0,4 do 4,0 mili-internacionalnih jedinica po litru. Ako ste se već liječili zbog poremećaja štitne žlijezde, normalan opseg je 0,5 do 3,0 mili-internacionalnih jedinica po litru.

Nizak TSH, odnosno, vrijednost ispod normalnog nivoa znači da je štitna žlijezda preaktivna. Ovo ukazuje na hipertireozu. Kada štitna žlijezda proizvodi previše hormona, hipofiza otpušta manje TSH.

Uzrok smanjenih vrijednosti TSH

Smanjen TSH – uzrok je hipertireoza. Hipertireoza je stanje u kojem štitna žlijezda proizvodi previše hormona, zbog čega se metabolizam ubrzava. Simptomi hipertireoze uključuju povećanje apetita, anksioznost i probleme sa spavanjem. Slijede neki od najčešćih uzroka hipertireoze:

Gravesova bolest je čest poremećaj u kojem štitna žlijezda postaje veća i proizvodi preveliku količinu hormona. Stanje ima mnoge od simptoma kao hipertireoza i često doprinosi razvoju hipertireoze.

Tireoiditis na kraju dovodi do hipotiroidizma, ali u kratkom roku, takođe može da izazove hipertireozu. Ovo se može dogoditi kada upala uzrokuje da štitna žlijezda proizvede previše hormona i oslobodi ih sve odjednom.

Imajući previše joda u organizmu može izazvati da štitna žlijezda postane preaktivna. Ovo se obično desi kao rezultat stalnog korišćenja lijekova koji sadrže jod. Ovi lijekovi uključuju i neke sirupe za kašalj, kao i amiodaron, koji se koristi za liječenje srčane aritmije.

Čvorići štitne žlijezde su benigne izrasline koje se ponekad formiraju na štitnoj žlijezdi. Kada ovi čvorići počnu da rastu u veličini, oni mogu postati hiperaktivni i štitna žlijezda može početi proizvodnju previše hormona.

Liječenje smanjenih vrijednosti TSH

Ako je TSH smanjen, liječenje treba obavljati najprije prema konačnoj dijagnozi, odnosno, treba liječiti osnovni uzrok ovog poremećaja. Kako smanjen TSH ukazuje na hipertireozu, mogu se koristiti sljedeće opcije liječenja: Anti-tiroidni lijekovi, kao što su metimazol (Tapazole), da zaustave proizvodnju hormona od strane štitne žlijezde

Radioaktivni jod (efikasno uništava ćelije koje proizvode hormone. Antitiroidni lijekovi i radioaktivni jod su uobičajeni tretmani. Loša strana je da ovi lijekovi mogu imati ozbiljne nuspojave, kao što su smanjen broj bijelih krvnih zrnaca. Bijela krvna zrnca su od ključnog značaja za funkcionisanje imuniteta.

Hirurgija (dio ili cijela štitna žlijezda mora biti hirurški odstranjena. Tada ćete morati da uzimate dodatke hormona štitne žlijezde, kako bi se spriječila hipotireoza.. Isto tako, beta blokatori, kao što je propranolol, mogu da kontrolišetu vaš ubrzan puls, znojenje, anksioznost i visok krvni pritisak. Većina ljudi dobro reaguju na ovaj tretman).

Šta su hormoni T3 i T4?

Trijodotironin (T3) i tiroksin (T4) su dva hormona štitne žlijezde čije lučenje stimuliše TSH.

Ljekari smatraju da je T4 najvažniji hormon štitne žlijezde i da utiče na svaku funkciju u ljudskom tijelu. Kada se sumnja na hipertiroidizam ili hipotiroidizam, uvijek se provjerava nivo T4 hormona. T3 je takođe veoma važan hormon, i, kao i T4, utiče na gotovo sve tjelesne funkcije.

Ovi hormoni se obično vezuju za proteine u krvi i tako stižu do svih ćelija. Hormoni koji se ne vezuju za proteine se zovu “slobodni” T4 i T3. Ljekari obično testiraju slobodan T4 (u analizama se obično označava kao FT4) kako bi vidjeli koliko hormona je dostupno u krvi.

Normalan nivo T3 i T4

Ako je TSH abnormalno visok ili nizak, ljekari obično rade testove za slobodan T4 i T3. Ovi testovi pomažu ljekarima da utvrde da li je riječ o hipertireozi (prekomjerno aktivna štitna žlijezda) ili hipotireozi (nedovoljno aktivna štitna žlijezda).

Referentne vrijednosti za slobodan T4 (FT4) su:

  • Djeca i tinejdžeri: 0,9 – 2 ng/dL (10 – 26 pmol/L)
  • Odrasli: 0,9 – 1,8 ng/dL (9 – 23 pmol/L)
  • Trudnice: 0,9 – 1 ng/dL (6,5 – 13 pmol/L)

Ukupan T4

Optimalne vrijednosti za ukupni tiroksin (TT4):

  • Bebe stare do dvije nedjelje: 11,8 – 22,6 mcg/dL (152 – 292 nmol/L)
  • Bebe starije od dvije nedjelje i djeca: 6,4 – 13,3 mcg/dL (83 – 172 nmol/L)
  • Odrasli: 5,4 – 11,5 mcg/dL (57 – 148 nmol/L)

Slobodan T3

Nivo slobodnog T3 se testira samo kod odraslih. Jedinica mjere je pikogram po decilitru krvi. Normalan nivo T3 (FT3) kod odraslih osoba je 260 – 480 pg/dL (4 – 7,4 pmol/L).

Ukupan T3

Referentne vrijednosti za TT3 su:

  • Djeca: 125 – 250 ng/mL
  • Odrasli: 80 – 220 ng/mL

Šta optimalan nivo TSH hormona znači u praksi

Ponekad je teško odrediti koji nivo hormona je optimalan kod kog pacijenta zbog toga što postoji mnoštvo faktora koji se moraju uzeti u obzir.

Prije svega, ne slažu se svi ljekari koji nivo TSH hormona je normalan. Tradicionalni pristup za utvrđivanje hipotiroidizma jeste nivo TSH hormona niži od 4,0 ili 4,5 mIU/L. Međutim, neki ljekari smatraju da nivo TSH hormona ne bi trebalo da prelazi 2,5 mIU/L – sve iznad toga smatraju visokim.

Sa druge strane, osobe koje imaju manje od 2,5 mIU/L ovog hormona, u zavisnosti od simptoma, ponekad dobijaju lijekove za hipotiroidizam.

Cilj svakog tretmana za hipotiroidizam jeste da se simptomi ublaže ili sasvim povuku. Međutim, to u praksi znači da je nekim pacijentima sasvim dobro i ako im je nivo TSH niži od “normalnog”.

Postoji dosta faktora koje treba uzeti u obzir kada se određuje optimalan nivo TSH hormona. Da pogledamo uticaj starosti, dijabetesa i srčanih bolesti na stanje štitne žlijezde i poremećaja u njenom radu.