O Bartolinijevoj žlijezdi i problemima koje ona pravi malo se govori. Predominantno muči žene generativnog doba. Neprijatan bol, otok koji iz dana u dan postaje sve veći, najčešće su prvi simptomi bolesti.
To je mala parna žlijezda ne veća od lješnika, smještena u predvorju vagine odnosno mišićnoj ploči na dnu karlice. Izvodni kanali dužine su oko 2 do 2,5 cm, otvaraju se na ulazu u vaginu, na bazi malih usana. Njihova osnovna uloga je da izlučuju sekret prije i tokom seksualnog odnosa. Žlijezde počinju sa izlučivanjem sekreta tokom polnog nadražaja, okolne strukture se vlaže i olakšava seksualni odnos.
Kod oko 2% žena jednom u toku života dođe do začepljenja izvodnog kanala ove žlijezde što dalje vodi do nemogućnosti oticanja sekreta. Izvodni kanal zbog zadržavanja sekreta se širi, moguće je da dalje dođe do naseljavanja bakterija i nastanka apscesa. Apsces je ograničena, učaurena upala. Bez obzira da li je riječ o cisti ili apscesu važno je znati da je proširenje na nivou izvodnog kanala, a ne same žlijezde. Bartolinijeva žlijezda je smještena dublje u tkivu. Apsces se razvija tri puta češće od ciste.
Ovo začepljenje može nastati kao posljedica upale, povrede, infekcije. Najčešće je problem u jednom kanaliću, mada može se desiti da i oba budu zatvorena.
Ranije se vjerovalo da bakterija Neisseria koja je inače uzročnik gonoreje, najčešći uzročnik bolesti Bartolinijeve žlijezde. Danas je potpuno jasno se najčešće radi o polimikrobnoj infekciji.
Bol i otok su prvi simptomi bolesti. Bol se pogoršava prilikom sjedenja i hodanja kao i pri snošaju. Otok je u donjoj trećini velike usne. Ako je prisutan samo otok, bez crvenila kože i sluzokože najvjerovatnije se radi o cisti. Ukoliko je cista mala i ne daje nikakve simptome, ne zahtjeva liječenje. Međutim dešava se da cista jako naraste i dostigne veličinu jajeta, tada je intervencija neophodna.
Nastajanje fluktuacije uz povišenu temperaturu i regionalnu limfadenopatiju potvrđuju apsces. Neophodno je u tom slučaju hirurško liječenje i antibiotska terapija.
Kako će se bolest liječiti zavisi od simptoma. Ukoliko se radi o maloj cisti i žena ne osjeća nikakve tegobe, terapija nije potrebna. Mogu se eventualno koristiti oblozi od kamilice. Ukoliko su ciste i apscesi veći, a ne puknu spontano, zahtijevaju drenažu.
Incizija (otvaranje žlijezde radi evakuacije sadržaja) i drenaža su relativno brzi postupci koji se sprovode u lokalnoj ili u bolnicama, opštoj anesteziji. Apsces ili cista se vertikalnim rezom zarežu, 1,5 do 3 cm, što bliže sluzokoži na ulazu u vaginu. Postavlja se dren kojim se omogućava isticanje „zarobljenog sekreta“. Ovim postupkom skoro da se bol momentalno uklanja. Sam postupak nije optimalan odnosno u 5-15% slučajeva bolest se ponovo vrati.
Marsupijalizacija je postupak koji se nadovezuje, kada je to potrebno na inciziju i drenažu. Šupljina odnosno cista ili apsces se ispiraju fiziološkom rastvorom ili nekim drugim rastvorm u cilju čišćenja a onda se ivica rane šije sa zidom ciste, što znači da je prirodni otvor žlijezde sada trajno (kada prođe zapaljenje) proširen odnosno žlijezda se prazni u kontinuitetu. Ali, to i dalje ne isključuje da ne može doći do novog zapaljenja. Marsupijalizacija nije trajno rješenje. Poslije ovog postupka recidiv se dešava u 5 do 15% slučajeva. Takođe, mogući su podlivi, infekcije i bolni odnosi.
Ekscizija je veći operativni zahvat koji se ne može obaviti u ambulanti već zahtijeva bolničke uslove. Postupak podrazumijeva uklanjanje same žlijezde. Nakon ovog zahvata dominira osjećaj suvoće sa posljedicama koje nosi, pa se postupak rijetko praktikuje i to obično kod žena u postmenopauzi.
Bolest Bartolinijeve žlijezde može da bude povezana i sa polnim navikama. Rasprostranjenost polnih bolesti nesumnjivo će dovesti i do većih učestalosti bolesti Bartolinijeve žlijezde. Zato uz adekvatnu ličnu higijenu prevencija polno prenosivih bolesti je značajan element u sprečavanju bolesti Bartolinijeve žlijezde.
